Kış aylarının gelmesiyle pencereler kapandı, evde geçirilen süre arttı. Evin temizliğinde en çok başvurulan cihaz olan elektrikli süpürge ise sanıldığı kadar masum olmayabilir. Farklı ülkelerde yapılan araştırmalar, süpürgelerin yerden çektiği tozun bir kısmını ve kendi motorlarının ürettiği ince partikülleri yeniden ev havasına verdiğini gösteriyor.
SÜPÜRGE TOZU NASIL YENİDEN HAVAYA KARIŞIYOR?
Uzmanlara göre süpürme sırasında havadaki toz iki yoldan artıyor. Biri, yere çökmüş tozun hareketlenip yeniden havaya kalkması; diğeri ise süpürgenin egzoz havasıyla dışarı verdiği ince toz ve mikroorganizmalar.
21 SÜPÜRGEDE AYNI SONUÇ: HEPSİ İNCE TOZ VE BAKTERİ YAYDI
Avustralya’daki Queensland Teknoloji Üniversitesi’nden araştırmacılar, kullanımda olan 21 elektrikli süpürgeyi test etti. Environmental Science & Technology dergisinde yayımlanan çalışmada, süpürgeler arasında büyük farklar görülse de hepsinin havaya bir miktar ince toz ve bakteri saldığı belirlendi. Araştırmaya göre HEPA filtreli modeller bazı durumlarda yalnızca biraz daha düşük seviyede toz ve bakteri yaydı. Daha yeni ve daha pahalı süpürgeler ise genel olarak eski ve ucuz modellerden daha az kirlilik üretti.
Çalışmada süpürge motorlarının, solunum yollarında iltihabı tetikleyebilen ince ve ultra ince partiküllerin de kaynağı olduğu vurgulandı. Ancak araştırmacılar, süpürgelerden çıkan partiküllerin sağlığa özgül etkilerinin henüz bilinmediğini de not etti.
TOZ HAZNESİ BİR BAKTERİ DEPOSU OLABİLİR
Aynı süpürgeler üzerinde Kanada’daki Laval Üniversitesi ile birlikte yürütülen ikinci çalışma, Applied and Environmental Microbiology dergisinde yayımlandı. Araştırmada süpürgelerin dakikada 100 bin hücre eşdeğerine varan düzeyde bakteri ve küf yayabildiği tespit edildi. Bakterilerin büyük bölümünün insan kaynaklı olduğu, yani deri ve saçtan geldiği belirlendi.
Araştırmacılar, süpürgelerin yarattığı tozdaki bakteri ve küfün özellikle alerjisi olanlarda, bebeklerde ve bağışıklığı zayıf kişilerde olumsuz etkilere yol açabileceğini belirtti. Toz torbasında toplanan bakterilerin iki aya kadar canlı kalabildiğine de dikkat çekiliyor.
HAVADAKİ PARTİKÜL SAYISI 61 KATA KADAR ÇIKABİLİYOR
İspanya ve Portekiz’den araştırmacıların Building and Environment dergisinde yayımladığı çalışmada, süpürme işleminin ev içindeki ultra ince partikül sayısını 4 ila 61 kat artırabildiği görüldü. Aynı ekibin ölçümlerinde HEPA filtreli robot süpürge kullanıldığında havadaki partikül miktarında artış gözlenmedi.
ÇOCUK BOYUNDA KİRLİLİK DAHA YÜKSEK
Tayvan’da Fu Jen Üniversitesi Halk Sağlığı Bölümü’nün yürüttüğü bir araştırmada ise klasik süpürgelerin havadaki partikül seviyesini 13 kata, robot süpürgelerin ise 10 dakikalık kullanımdan sonra 6 kata çıkardığı belirlendi. Her iki süpürge türünde de kirlilik seviyesinin normale dönmesi 90 dakikayı buldu.
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu çocuklarla ilgili. Küçük bir çocuğun boyu olan 75 santimetrede ve emekleme yüksekliği olan 45 santimetrede alınan ölçümlerde, yetişkin boyuna göre daha yüksek kirlilik saptandı. Ölçülen partiküller, akciğerlerin derinlerine ulaşabilen ve alerji ile astım benzeri belirtilere yol açabilen PM2.5 türündeydi.
EN RİSKLİ AN: TOZ HAZNESİNİ BOŞALTMAK
Uzmanlar, süpürge kullanımının en riskli anlarından birinin toz haznesini boşaltmak ya da torbayı değiştirmek olduğunu söylüyor. Göğüs Hastalıkları ve Alerji Uzmanı Dr. Ayşe Fidan Baturalp, torbalı ve torbasız süpürgelerde bu sırada kullanıcının toza ve akarlara maruz kalabileceğini belirtiyor. Baturalp ayrıca süpürgeden sonra odanın mutlaka havalandırılması gerektiğini vurguluyor.
UZMANLAR NE ÖNERİYOR?
Uzmanlar, süpürme sırasında ve sonrasında odanın havalandırılmasını, toz haznesinin dolmadan ve mümkünse açık havada boşaltılmasını, robot süpürgelerin de evde kimse yokken çalıştırılmasını öneriyor. Evde alerji ya da astım hastası olanlar için filtre bakımı ve düşük toz salınımlı modeller de öne çıkıyor.
ELEKTRİKLİ SÜPÜRGE KULLANIRKEN YAPILAN 6 HATAYI GÖRMEK İÇİN TIKLAYIN.
Uzmanlar, bu bulguların süpürge kullanmayı bırakmak anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Asıl mesele, cihazın bakımı ve doğru kullanımı. Düzenli süpürülmeyen evlerde biriken toz ve akarlar da alerji ve astım için önemli bir risk oluşturuyor.
Kaynaklar
• Knibbs ve ark. (2012), Vacuum Cleaner Emissions as a Source of Indoor Exposure – ChemistryViews
• Duchaine ve ark. (2013), Microbial content of vacuum cleaner bag dust – PMC
• Vacuum dust: A previously unknown disease vector – ScienceDaily
• Vicente ve ark. (2020), Impact of vacuum cleaning on indoor air quality
• Robot vacuums increase airborne particles – Taiwan News
• Ev Tozu Alerjisine Dikkat – Son Dakika
• Robotic Vacuum Cleaners – Allergy Standards