KIBRIS BARIŞ HAREKATI’NIN ÜZERİNDEN 52 YIL GEÇTİ
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Kıbrıs Türkü’nü yok edilme tehlikesinden kurtarmak amacıyla 20 Temmuz 1974’te başlattığı Kıbrıs Barış Harekatı’nın üzerinden 52 yıl geçti. “Ayşe tatile çıksın” parolasıyla başlayan harekat, Türkiye’nin uluslararası antlaşmalardan doğan garantörlük hakkını kullanarak gerçekleştirdiği tarihi müdahale olarak tarihe geçti.
Mehmetçiğin mücadelesiyle Ada’da bugün devam eden barışın temelleri atıldı.
KIBRIS’TA EOKA TERÖRÜ
Osmanlı Devleti, 1878’de Rusya ile yapılan savaşın ardından Kıbrıs’ı yardım karşılığında İngiltere’ye kiraladı. İngiltere, 5 Kasım 1914’te adayı ilhak ederken, Kıbrıs’ın İngiltere’ye bırakılması Lozan Anlaşması ile kesinleşti.
Kıbrıs’ın yanı sıra Anadolu’nun batı kesimlerinin de Yunanistan’a bağlanmasını amaçlayan “Enosis” hayali, Kıbrıslı Rumlar arasında 1821’den itibaren varlığını sürdürdü. İngiliz yönetimi döneminde Yunanistan’ın desteğini alan Rumlar, bu hedefi daha açık biçimde savunmaya başladı.
Diplomatik yollarla sonuç alamayacaklarını düşünen Rumlar, Enosis hedefine ulaşmak amacıyla EOKA terör örgütünü kurdu. Örgüt, 1 Nisan 1955’te silahlı eylemlere başladı ve Enosis’e karşı çıkan herkesi hedef aldı.
1958’in sonuna kadar EOKA saldırılarında 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz hayatını kaybetti. Örgütün faaliyetleri nedeniyle 33 Türk köyünün sakinleri de yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kaldı.
Kıbrıs Türkleri, saldırılara karşı yürüttükleri direnişi daha örgütlü hale getirmek amacıyla 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) çatısı altında birleşti.
KIBRIS CUMHURİYETİ’NİN KURULUŞU
Adadaki çatışma ve kaos ortamına çözüm arayışları, 11 Şubat 1959’da imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları ile yeni bir aşamaya taşındı. Bu anlaşmalar doğrultusunda İngiltere, Türkiye ve Yunanistan’ın garantörlüğünde Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulması kararlaştırıldı.
1960 Anayasası, Kıbrıs Türk toplumuna çeşitli anayasal haklar tanıdı. Ancak Rum tarafının 1963’te aldığı tek taraflı kararla bu hakların ortadan kaldırılması ile Ada’da Türk toplumuna karşı silahlı saldırılar yeniden başladı.
KANLI NOEL
Lefkoşa’nın Tahtakale semtinde 20 Aralık 1963 gecesi Zeki Halil ve Cemaliye Emirali’nin araçlarına ateş açılması ve iki Kıbrıs Türkünün şehit edilmesiyle başlayan saldırılar, tarihe “Kanlı Noel” adıyla geçti.
Saldırılar boyunca 364 Kıbrıs Türkü şehit edildi. 103 Türk köyü boşaltılırken yaklaşık 25 bin kişi evlerinden ayrılmak zorunda kaldı.
Bu dönemin en acı olaylarından biri Kumsal Katliamı oldu. Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi Mürüvvet İlhan ile çocukları Murat, Kutsi ve Hakan, banyo küvetinde katledildi.
CENGİZ TOPEL İLK HAVA HARP ŞEHİDİ OLDU
1964’te Rum ve Yunan birliklerinin Erenköy’e saldırması üzerine Türkiye, Kıbrıs Türklerini korumak için sınırlı bir hava harekatı düzenledi.
Bu harekat sırasında uçağı düşürülen Hava Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, paraşütle atladıktan sonra Rum güçlerinin eline geçti. Esir tutulduğu sırada gördüğü işkenceler sonucu şehit edilen Topel, Cumhuriyet tarihinin ilk hava harp şehidi oldu.
“AYŞE TATİLE ÇIKSIN” PAROLASIYLA HAREKAT BAŞLADI
Kıbrıs Türk halkının güvenliğinin yeniden tehdit altına girmesi üzerine Türkiye, garantörlük hakkından doğan yetkisini kullandı. Türk Silahlı Kuvvetleri, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı.
Birleşmiş Milletler’in çağrısı sonrasında 22 Temmuz’da ateşkes ilan edildi ve çatışmalar geçici olarak durdu. Taraflar arasında 25 Temmuz’da Cenevre Görüşmeleri başladı. Ancak görüşmeler sırasında anlaşma sağlanamayacağının kesinleşmesi üzerine Türkiye, harekatın yeniden başlatılması kararı aldı.
İkinci harekatın başlatılacağını bildiren şifreli mesaj ise dönemin Dışişleri Bakanı Turan Güneş tarafından Başbakan Bülent Ecevit’e iletildi. Güneş’in kızı Ayşe Güneş Ayata’nın adından gelen “Ayşe tatile çıksın” parolası, harekatın ikinci aşamasının başlayacağı anlamına geliyordu.
ADAYA BARIŞ GETİRİLDİ
Askeri operasyonun gizliliğini ve güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılan bu şifreli mesajın ardından, 14 Ağustos 1974’te İkinci Kıbrıs Barış Harekatı başlatıldı. Harekatla Ada’da barış ve huzurun önü açıldı.
Kıbrıs Barış Harekatı sırasında 498 Mehmetçik ile 786 Kıbrıslı mücahit şehit oldu.
KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİNİN KURULUŞU
Netice itibarıyla Kıbrıs Barış Harekatı sonucunda, adada yaşayan Türk unsurları diğer ülkeler tarafından tanınmıştı. Günümüzdeki sınırlar çizildi ve 1975 yılında Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk Federe Devleti”nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. 1983’te isim Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olarak kabul edildi.
